25

Driant Zeneli

Those Sweet Murky Waters, 2023
Μονοκάναλο βίντεο, 13′ 16″
Παραγωγή Fondazione Merz
Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της Γκαλερί Giorgio Persano, Τορίνο

«Η εξέλιξη είναι στη φύση των πραγµάτων». Σύµφωνα µε µαρτυρία συγκρατούµενής της, η φράση αυτή ανήκει στην πρώτη γυναίκα επιστήµονα της Αλβανίας, τη βιολόγο Sabiha Kasimati. Η Kasimati συνελήφθη από το κοµµουνιστικό καθεστώς το 1951 και εκτελέστηκε χωρίς δίκη µερικές µέρες αργότερα, µαζί µε είκοσι έναν ακόµη διανοούµενους. Η επιστηµονική µονογραφία της µε τίτλο Ψάρια της Αλβανίας, η οποία σε µια πρώτη µορφή της αποτέλεσε τη διατριβή της στο Πανεπιστήµιο του Τορίνου το 1941, ήταν η πρώτη πλήρης ιχθυολογική έρευνα στην Αλβανία και κατέγραφε µε λεπτοµέρειες τα είδη ψαριών του γλυκού νερού, τους βιότοπούς τους και την κατάσταση της αλιείας στη χώρα. Μετά την εκτέλεσή της, το αλβανικό καθεστώς εξαφάνισε το βιβλίο της. Το 1958 το έργο επανεκδόθηκε αλλά ως συγγραφείς δηλώνονταν ο σοβιετικός ερευνητής Anatoli Polyakov και οι Αλβανοί συνάδελφοί του Ndoc Filipi και Νdoc Rakaj, εγείροντας ζητήµατα σε σχέση µε τα πνευµατικά δικαιώµατά του και την απόκρυψη της ταυτότητας της συγγραφέως του. 

Μετά την πτώση του κοµµουνιστικού καθεστώτος, η πρωτότυπη διπλωµατική εργασία της Kasimati βρέθηκε στη Σχολή Βιολογικών Επιστηµών του Τορίνου, όπου σπούδασε κατά το διάστηµα 1936-1941, ωστόσο το πρωτότυπο βιβλίο της επιστηµονικής µονογραφίας της δεν έχει ακόµη βρεθεί. Η ταινία Those Sweet Murky Waters (Tα θαµπά γλυκά νερά) του Driant Zeneli αποτίνει φόρο τιµής σε κείνη, στην έρευνά της γύρω από τη βιοποικιλότητα και στο επιστηµονικό πάθος µε το οποίο η ίδια ως ιχθυολόγος εξερεύνησε τον κόσµο των ψαριών του γλυκού νερού. Μέσα από τη χρήση µέσων όπως ο πηλός, το πεπιεσµένο χαρτί και η ροµποτική, η ταινία αφηγείται µια καινούργια ιστορία: εκείνη µιας γυναίκας που µεταµορφώνεται σε ψάρι. Η γυναίκα αγαπά την υδρόβια ζωή και σαν µια σύγχρονη Προµηθέας κλέβει από το φράγµα το ηλεκτρικό φως για να το φέρει στα ψάρια που ζουν σε θολά (από τη ρύπανση) νερά. 

Ο Driant Zeneli γεννήθηκε στο Σκόδρα της Αλβανίας· ζει και εργάζεται μεταξύ του Τορίνο της Ιταλίας και των Τιράνων.

Στον πυρήνα της καλλιτεχνικής έρευνας του Driant Zeneli βρίσκονται ο επαναπροσδιορισμός της ιδέας της αποτυχίας, η ουτοπία και το όνειρο, ως στοιχεία διερεύνησης πιθανών εναλλακτικών. Στα ταινίες και τις γλυπτικές βιντεοεγκαταστάσεις του, η αναπαράσταση της εξουσίας, της επιστήμης, της μυθολογίας και των παραμυθιών συνυφαίνεται με προσωπικές αφηγήσεις, αναδεικνύοντας ουτοπίες που υπονομεύουν τη φυσική τάξη των πραγμάτων και αμφισβητούν τις κυρίαρχες αντιλήψεις περί προόδου και δυνατότητας.